Επιλέγοντας σήμερα περισσότερο από ποτέ την προσέγγιση και την επικοινωνία πελάτη, ας θυμίσουμε τις αλλοιώσεις και τις παθήσεις που προκαλεί ή επιδεινώνει το κάπνισμα για να αναλάβουμε ενεργό ρόλο στην εκστρατεία της διακοπής του καπνίσματος σαν πραγματικοί λειτουργοί υγείας.
Νοσήματα αναπνευστικού συστήματος
Το κάπνισμα αποτελεί την κύρια αιτία για την εμφάνιση της χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας, τόσο στους άνδρες, όσο και στις γυναίκες.
Οι θάνατοι από χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια είναι 10 φορές περισσότεροι στους καπνιστές, απ’ ό,τι στους μη καπνιστές.
Η αυξημένη συχνότητα στους καπνιστές, οφείλεται στις παθοφυσιολογικές διεργασίες που προκαλεί το κάπνισμα στο αναπνευστικό σύστημα.
Οι διεργασίες αυτές αφορούν κυρίως αλλοιώσεις στους κεντρικούς και περιφερικούς αεραγωγούς, στις κυψελίδες, στα τριχοειδή, στο ανοσολογικό σύστημα.
Έχει παρατηρηθεί αύξηση των λευκοκυττάρων, των λεμφοκυττάρων, των ηωσινοφίλων και της ΙgE ανοσοσφαιρίνης.
Αποτέλεσμα αυτών των διεργασιών είναι οι καπνιστές να παρουσιάζουν περισσότερες αλλεργικές αντιδράσεις, μειωμένες τιμές των διαφόρων παραμέτρων λειτουργικότητας των πνευμόνων καθώς και ταχύτερο ρυθμό μείωσης του βίαια εκπνεόμενου όγκου αέρα σε ένα λεπτό (FEV1) με την πάροδο της ηλικίας.
Σε ότι αφορά τις διαταραχές του αναπνευστικού συστήματος που προκαλούνται από το κάπνισμα, έχει διαπιστωθεί ότι ο αριθμός της ημερήσιας κατανάλωσης τσιγάρων, αποτελεί τον κυριότερο παράγοντα κινδύνου για τον χρόνιο βήχα, την απόχρεμψη, τον συριγμό της αναπνοής και την δύσπνοια.
Νεοπλασίες
Όσον αφορά τη σχέση του καπνίσματος και του καρκίνου του πνεύμονα, το 90% των καρκίνων του πνεύμονα στους άνδρες και το 79% στις γυναίκες οφείλεται στο κάπνισμα, ενώ ο σχετικός κίνδυνος για καρκίνο του πνεύμονα είναι 22 φορές μεγαλύτερος στους άνδρες καπνιστές, απ’ ότι στους μη καπνιστές και 12 φορές μεγαλύτερος στις γυναίκες καπνίστριες, σε σχέση με τις μη καπνίστριες.
Ο αυξημένος κίνδυνος και στα δύο φύλα είναι ανάλογος με την ημερήσια κατανάλωση τσιγάρων και την χρονική διάρκεια της καπνιστικής συνηθείας, καθώς και ανάλογoς (σε μικρότερο βαθμό) με τον τύπο του τσιγάρου και τον βαθμό εισπνοής του καπνού.
Το κάπνισμα συσχετίζεται ακόμη, και με την πλειοψηφία των καρκίνων όπως είναι ο καρκίνος του λάρυγγα, του φάρυγγα, του πνεύμονα του προστάτη, του παγκρέατος, των νεφρών, του οισοφάγου, της στοματικής κοιλότητας και της ουροδόχου κύστης.
Σχεδόν το 40% των θανάτων εξ’ αιτίας όλων των μορφών του καρκίνου και σχεδόν το 90% θανάτων από καρκίνο του πνεύμονα μπορούν να αποδοθούν στο κάπνισμα.
Νοσήματα καρδιαγγειακού συστήματος
Οι δύο κύριες νόσοι που προκαλούνται από το κάπνισμα είναι τα καρδιαγγειακά νοσήματα και ο καρκίνος του πνεύμονα.
Όσον αφορά τη σχέση του καπνίσματος με τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων είναι δοσοεξαρτώμενη, γεγονός που ισχύει, τόσο στους άνδρες, όσο και στις γυναίκες.
Όσο περισσότερα τσιγάρα καπνίζουν οι άνθρωποι και όσο μεγαλύτερο διάστημα καπνίζουν, τόσο μεγαλύτεροι είναι οι κίνδυνοι.
Υπολογίζεται ότι το 25% των θανάτων από καρδιαγγειακά νοσήματα οφείλεται στο κάπνισμα.
Το κάπνισμα αποτελεί μια από τις βασικότερες αιτίες αρτηριοσκλήρωσης και αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου, όπως και η υπέρταση για την πρόκληση του ισχαιμικής νόσου του μυοκαρδίου.
Το μονοξείδιο του άνθρακα και η νικοτίνη είναι ουσίες που περιέχονται στον καπνό του τσιγάρου και ενοχοποιούνται για την πρόκληση των καρδιαγγειακών παθήσεων.
Η δράση του μονοξειδίου του άνθρακα που δεσμεύει την αιμοσφαιρίνη του αίματος, σε συνδυασμό με την επίδραση της νικοτίνης στο κεντρικό νευρικό σύστημα, η οποία αυξάνει την καρδιακή συχνότητα κατά 15 περίπου χτύπους το λεπτό και βλάπτει κυρίως τα ενδοθηλιακά κύτταρα των αγγείων, προάγουν την διαδικασία της αθηρωμάτωσης και της θρόμβωσης των αγγείων.
Δεδομένα μελετών δείχνουν, ότι η διακοπή του καπνίσματος μειώνει τον κίνδυνο για καρδιακά επεισόδια και ότι η μείωση του κινδύνου αρχίζει εντός μηνών από την διακοπή του.
Τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες διακοπής του καπνίσματος, σε περιβάλλοντα πρωτογενούς πρόληψης, έχουν αποκαλύψει ουσιαστικές μειώσεις στον κίνδυνο για καρδιαγγειακά επεισόδια στα άτομα που έχουν διακόψει το κάπνισμα.
Νοσήματα πεπτικού, μυοσκελετικού και συνδετικού ιστού, ουροποιητικού/γεννητικού συστήματος
Το κάπνισμα σχετίζεται, μεταξύ άλλων νοσημάτων και με την εμφάνιση του γαστρικού έλκους, του έλκους δωδεκακτύλου, με τη νόσο Crohn και με την κίρρωση του ήπατος.
Η οστική πυκνότητα των καπνιστών τείνει να είναι μικρότερη από αυτή των μη καπνιστών, ενώ το κάπνισμα συσχετίζεται με προβλήματα που εμφανίζονται αργότερα στην ζωή ενός ενήλικα, όπως είναι η οστεοπόρωση, τα προβλήματα στοματικής υγείας, η έλλειψη ισχύος και η ρυτίδωση του δέρματος.
Τα κάπνισμα μειώνει την όσφρηση και την γεύση, αυξάνει την ουλίτιδα και την κακοσμία του στόματος, προκαλεί χρωματισμό των οδόντων και περισσότερα περιοδοντικά νοσήματα.
Σε ό,τι αφορά τις γυναίκες, το κάπνισμα έχει βρεθεί ότι προκαλεί διαταραχές στην έμμηνο ρύση, μειώνει μέχρι και κατά 50% την γυναικεία γονιμότητα και σχετίζεται με την πρόωρη εμφάνιση (κατά δύο με τρία χρόνια) της εμμηνόπαυσης.
Ακόμη, συσχετίζεται με την μείωση του ανδρικού σπέρματος καθώς και με τη μείωση της σεξουαλικής δραστηριότητας, καθώς φαίνεται ότι ο ανδρικός πληθυσμός που δεν καπνίζει έχει συχνότερες σεξουαλικές επαφές και αναφέρει άντληση μεγαλύτερης σεξουαλικής ικανοποίησης.
Νοσήματα νευρικού συστήματος και αισθητηρίων οργάνων / Γνωστικές λειτουργίες
Έχει επίσης αναφερθεί συσχέτιση του καπνίσματος με ημικρανίες, με μείωση της συγκέντρωσης και της μνήμης, με μείωση της ικανότητας για λεπτές κινήσεις, με μείωση της ακουστικής οξύτητας, με βλάβες του οπτικού νεύρου, με την γήρανση και λέπτυνση του δέρματος, με την τριχόπτωση και με το πρώιμο άσπρισμα των μαλλιών.
Είναι γνωστό ότι το κάπνισμα μπορεί να επιταχύνει και να επιφέρει, αρκετά πρόωρα στη ζωή των καπνιστών, την έκπτωση των πνευματικών ικανοτήτων που σχετίζονται με την καλή λειτουργία της μνήμης, της σκέψης και της αντίληψης.
Ο λόγος για τον οποίο το κάπνισμα μπορεί να επηρεάσει την γνωστική λειτουργία είναι εξ’ αίτιας της επίδρασής του στην σκλήρυνση των αρτηριών, στην αθηροσκλήρωση και στην υπέρταση, που μειώνουν την ροή του αίματος στον εγκέφαλο και αυξάνουν τον κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου.
Περαιτέρω έρευνα απαιτείται να διεξαχθεί προκειμένου ν’ αποδειχθεί η συσχέτιση αυτών των παραγόντων με περαιτέρω μείωση της γνωστικής λειτουργίας στους καπνίζοντες και πρόσκληση νόσου Alzheimer.
Ανοσοποιητικό σύστημα/Αναπηρία
Το κάπνισμα καταστρέφει το ανοσοποιητικό σύστημα και αυξάνει τον κίνδυνο μολύνσεων.
Οι καπνιστές τείνουν να είναι λιγότερο υγιείς από τους μη καπνιστές, ενώ είναι γνωστό, ότι το κάπνισμα επιδεινώνει τα υπάρχοντα προβλήματα υγείας και αυξάνει τον χρόνο που απαιτείται για να αναρρώσουν οι ασθενείς από κάποια ασθένεια ή χειρουργείο.
Οι καπνιστές αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο επιπλοκών και έχουν χαμηλότερο προσδόκιμο επιβίωσης έπειτα από χειρουργικές επεμβάσεις, εξ’ αιτίας της ζημιάς που έχει υποστεί το ανοσοποιητικό τους σύστημα.
Αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο μολύνσεων, πνευμονίας καθώς και άλλων αναπνευστικών επιπλοκών.
Πολλά προβλήματα υγείας που σχετίζονται με το κάπνισμα μπορούν να προκαλέσουν λειτουργικές βλάβες και αναπηρία.
Οι μεγαλύτεροι ενήλικες έχουν σημαντικά μεγαλύτερο κίνδυνο να μείνουν ανάπηροι από καταστάσεις όπως οι καρδιοπάθειες, η χρόνια εμφρακτική καρδιοπάθεια, τα κακοήθη νεοπλάσματα και η οστεοπόρωση, νοσήματα που επιδεινώνονται από το κάπνισμα.
Στους καπνιστές παρατηρούνται επίσης χαμηλές τιμές της HDL χοληστερόλης και υψηλές τιμές της LDL χοληστερόλης, μειωμένη δραστικότητα φαρμάκων και αλλοίωση εργαστηριακών εξετάσεων, μείωση των ανοσοσφαιρινών IgE και IgA, καθώς και μείωση της κυτταροκτόνου δράσης των λευκών αιμοσφαιρίων.
Το κάπνισμα αλληλεπιδρά και μειώνει την αποτελεσματικότητα πολλών φαρμακευτικών σκευασμάτων, τα οποία χορηγούνται ευρέως, σε ανθρώπους μεγαλύτερης κυρίως ηλικίας, για νοσήματα όπως η υπέρταση, η αρθρίτιδα, η στηθάγχη και ο διαβήτης..
Υπέρταση
Στις αναπτυγμένες κοινωνίες η συχνότητας της υπέρτασης στους ενήλικες είναι 10-30%, ανάλογα με παράγοντες όπως η ηλικία και το βάρος.
Το κάπνισμα προκαλεί οξεία αιμοδυναμική αντίδραση, η οποία περιλαμβάνει αύξηση της καρδιακής συχνότητας, της ACTH, της κορτιζόλης, της αλδοστερόνης και των κατεχολαμινών και της αρτηριακής πίεσης.
Η υψηλή πίεση του αίματος επιβαρύνει τη λειτουργία της καρδιάς.
Η καρδιά χρειάζεται να αντλήσει αίμα με πιο έντονο ρυθμό και οι αρτηρίες μεταφέρουν αίμα, το οποίο κινείται κάτω από μεγαλύτερη πίεση.
Αν η υψηλή πίεση του αίματος συνεχίζει να υφίσταται για μεγάλο χρονικό διάστημα, η καρδιά και οι αρτηρίες ενδεχομένως να μην συνεχίσουν να λειτουργούν τόσο καλά, όσο θα έπρεπε.
Άλλα όργανα του σώματος μπορεί επίσης να επηρεαστούν.
Υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος εγκεφαλικού επεισοδίου, συμφορητικής καρδιακής ανεπάρκειας, νεφρικής ανεπάρκειας και καρδιακής ανακοπής.
Τόσο η κακοήθης υπέρταση, όσο και νεφρογενής υπέρταση είναι πιο συχνές στους καπνιστές.
Οι αρτηριοσκληρωτικές βλάβες που προκαλεί το κάπνισμα αυξάνουν την πρόκληση των εγκεφαλικών επεισοδίων.
Ο κίνδυνος αυτός αυξάνεται σημαντικά, όταν συνυπάρχουν και άλλοι παράγοντες κινδύνου όπως η υπέρταση, η παχυσαρκία, οι υψηλές τιμές χοληστερόλης και ο σακχαρώδης διαβήτης.
Είναι τεκμηριωμένο το γεγονός, ότι η ιατρική θεραπεία για την υπέρταση είναι πολύ λιγότερο αποτελεσματική στους καπνιστές σε σχέση με τους μη καπνιστές.
Σταμάτης Κουτράκης, MCs, Φαρμακοποιός
