Ο Γενικός Διευθυντής του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) προέτρεψε τα κράτη μέλη, να οριστικοποιήσουν εντός της τρέχουσας εβδομάδας, το τελευταίο μέρος της Συμφωνίας για τις Πανδημίες, που έχει σχεδιασθεί ειδικά για την πρόληψη πανικού, ανάλογου με αυτόν που προκλήθηκε από την Covid-19.
Οι εκπρόσωποι των κρατών μελών του ΠΟΥ, που συναντώνται στην έδρα του οργανισμού του ΟΗΕ στην Γενεύη, έχουν προθεσμία μέχρι το προσεχές Σάββατο (28/3), προκειμένου να διευθετήσουν το πιο ευαίσθητο σημείο ολόκληρης της συνθήκης. Δηλαδή, τις πρακτικές ρυθμίσεις για την εφαρμογή της, συμπεριλαμβανομένου του μηχανισμού ανταλλαγής εμβολίων σε περίπτωση πανδημίας.
«Πρέπει να το κάνουμε αυτό. Η επόμενη πανδημία δεν θα περιμένει», επεσήμανε ο Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ, Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγεσούς, προτρέποντας τα κράτη μέλη να μην ενδώσουν στον «επικίνδυνο πειρασμό» παράτασης των σχετικών διαπραγματεύσεων, δεδομένου ότι το «ολοένα και πιο δυσμενές γεωπολιτικό κλίμα θα περιπλέξει τα πράγματα».
Μετά από τρία χρόνια έντονων διαπραγματεύσεων που άρχισαν για την αντιμετώπιση των κενών και των ανισοτήτων που εντοπίστηκαν στην εθνική και παγκόσμια αντίδραση στην COVID-19, τα κράτη μέλη του ΠΟΥ κατέληξαν σε μια συμφωνία ορόσημο, τον Απρίλιο του 2025, με στόχο την καλύτερη προετοιμασία και την καταπολέμηση μελλοντικών πανδημιών.
Η συνθήκη στοχεύει στην εξασφάλιση ισότιμης πρόσβασης σε προϊόντα υγείας σε περίπτωση πανδημίας. Το κεντρικό στοιχείο είναι η δημιουργία ενός «Συστήματος Πρόσβασης και Καταμερισμού Οφελών σε Παθογόνους» (PABS), που περιλαμβάνει προϊόντα υγείας όπως τα εμβόλια.
Σε αντάλλαγμα για την πρόσβαση σε δεδομένα παθογόνων, κάθε κατασκευαστής θα υποχρεούται, σε περίπτωση πανδημίας, να παρέχει στον ΠΟΥ ταχεία πρόσβαση σε ένα μέρος της παραγωγής εμβολίων, θεραπειών και διαγνωστικών προϊόντων σε πραγματικό χρόνο, μερικά από τα οποία θα δωρηθούν.
Πέρυσι, οι χώρες έλαβαν ένα επιπλέον έτος για να οριστικοποιήσουν όλες τις λεπτομέρειες εφαρμογής του μηχανισμού. Τα αποτελέσματα των διαπραγματεύσεων της Διακυβερνητικής Ομάδας Εργασίας, πρόκειται να παρουσιασθούν για εξέταση, στην Παγκόσμια Συνέλευση Υγείας, τον προσεχή τον Μάιο.
«Η σύγκρουση στην Μέση Ανατολή και οι κρίσεις σε άλλα μέρη του κόσμου μας υπενθυμίζουν ότι οι έκτακτες ανάγκες στον τομέα της υγείας, ενδέχεται να ξεσπάσουν ξαφνικά και να επηρεάσουν πολλές χώρες, αυξάνοντας έτσι τον κίνδυνο επιδημιών», τόνισε ο Γκεμπρεγεσούς και κατέληξε:
«Εάν δεν το κάνουμε, θα παραμείνουμε σε ακινησία, καθώς κανένα σύστημα PABS και καμμία Συμφωνία για την Πανδημία, δεν θα υπάρχει παρά μόνο στα χαρτιά».
Συμβουλή Υγείας και Ευεξίας
Οι αλλεργίες αποτελούν μια σύνθετη κατηγορία νοσημάτων που εκφράζονται μέσω της υπερβολικής ανοσολογικής αντίδρασης σε εξωτερικά ερεθίσματα. Είναι εξαιρετικά συχνές, επηρεάζοντας εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως και καλύπτουν ένα φάσμα από ήπιες δερματικές αντιδράσεις, έως σοβαρές καταστάσεις όπως η αναφυλαξία. Η σωστή κατανόηση της φύσης τους, η διαχείριση των συμπτωμάτων και η πρόληψη σοβαρών επιπλοκών, είναι κεντρικά στοιχεία της καθημερινής πρακτικής σας. Ως επαγγελματίες υγείας, διαδραματίζετε καίριο ρόλο στη φροντίδα των ασθενών με αλλεργίες.
Ορισμός και Μηχανισμοί των Αλλεργιών
Οι αλλεργίες ορίζονται ως μη φυσιολογικές και υπερβολικές ανοσολογικές αντιδράσεις έναντι αλλεργιογόνων, δηλαδή ουσιών που φυσιολογικά είναι αβλαβείς για τους περισσότερους ανθρώπους. Οι μηχανισμοί των αλλεργιών ταξινομούνται σε τέσσερις τύπους, ανάλογα με το ανοσολογικό μονοπάτι που ενεργοποιείται:
- Τύπος Ι (άμεσες αντιδράσεις): Εμπλέκονται αντισώματα IgE που προκαλούν την απελευθέρωση ισταμίνης και άλλων μεσολαβητών από τα μαστοκύτταρα, οδηγώντας σε ταχεία εμφάνιση συμπτωμάτων όπως κνίδωση, αγγειοοίδημα και αναφυλαξία.
- Τύπος ΙΙ (κυτταροτοξικές αντιδράσεις): Περιλαμβάνουν αντισώματα IgG και IgM που καταστρέφουν τα κύτταρα μέσω ενεργοποίησης του συμπληρώματος ή αντισωματοεξαρτώμενης κυτταροτοξικότητας. Κλασικό παράδειγμα η αιμολυτική αναιμία έπειτα από μετάγγιση.
- Τύπος ΙΙΙ (αντιδράσεις ανοσοσυμπλεγμάτων): Αντισώματα IgG δεσμεύουν αντιγόνα, δημιουργώντας ανοσοσυμπλέγματα που εναποτίθενται στους ιστούς και προκαλούν φλεγμονή. Ένα παράδειγμα τέτοιας αντίδρασης είναι η σπειραματονεφρίτιδα.
- Τύπος IV (καθυστερημένες αντιδράσεις): Μεσολαβούνται από Τ-λεμφοκύτταρα και εμφανίζονται συνήθως 24-48 ώρες μετά την έκθεση στο αλλεργιογόνο, όπως η δερματίτιδα εξ επαφής.
Η διαφοροποίηση αυτών των τύπων είναι κρίσιμη για την κατανόηση της ποικιλίας των αλλεργικών εκδηλώσεων και τη στοχευμένη αντιμετώπιση.
Τι Είναι τα Αλλεργιογόνα;
Τα αλλεργιογόνα είναι ουσίες που προκαλούν αλλεργικές αντιδράσεις. Διακρίνονται σε εισπνεόμενα, τροφικά, φαρμακευτικά και επαφής.
Συχνότερα αλλεργιογόνα:
- Εισπνεόμενα: Γύρη, ακάρεα οικιακής σκόνης, τρίχωμα ζώων. Προκαλούν κυρίως αλλεργική ρινίτιδα και άσθμα.
- Τροφικά: Ξηροί καρποί, θαλασσινά, γάλα, αυγά. Προκαλούν τροφικές αλλεργίες.
- Φαρμακευτικά: Πενικιλίνη, ΜΣΑΦ, αναισθητικά. Μπορεί να προκαλέσουν σοβαρές αντιδράσεις όπως το σύνδρομο Stevens-Johnson.
- Επαφής: Νικέλιο, λάτεξ. Οδηγούν σε δερματίτιδα εξ επαφής ή αλλεργικές επιπεφυκίτιδες.
Τα αλλεργιογόνα συχνά αλληλεπιδρούν με τον γενετικό και περιβαλλοντικό παράγοντα κάθε ατόμου, επηρεάζοντας την ένταση της αντίδρασης. Παρόλα αυτά η τακτική παρακολούθηση και η χρήση δοκιμών αλλεργιογόνων, όπως τα skin prick tests, μπορούν να καθορίσουν το υπεύθυνο αλλεργιογόνο και να βοηθήσουν στην πρόληψη των συμπτωμάτων.
ΚΟΙΝΕΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ
Αλλεργική Ρινίτιδα και Άσθμα
Η αλλεργική ρινίτιδα είναι μια από τις συχνότερες αλλεργικές διαταραχές, με συμπτώματα όπως: ρινική συμφόρηση, φτέρνισμα, κνησμό στη μύτη και τα μάτια, οφθαλμικά συμπτώματα (δακρύρροια, ερυθρότητα)
Συχνά συνοδεύεται από αλλεργικό άσθμα, το οποίο εκδηλώνεται με δύσπνοια, χρόνιο βήχα και συριγμό. Το 50% των ασθματικών περιστατικών έχει αλλεργική αιτιολογία. Τα κύρια αλλεργιογόνα περιλαμβάνουν τη γύρη, τα ακάρεα σκόνης και τα αλλεργιογόνα ζώων.
Θεραπεία:
- Αντιισταμινικά φάρμακα (πχ. Λοραταδίνη, Σετιριζίνη) για την καταστολή της ανοσολογικής απόκρισης και την ανακούφιση των συμπτωμάτων.
- Ρινικά κορτικοστεροειδή (πχ. Φλουτικαζόνη, Μομεταζόνη) για τη μείωση της φλεγμονής.
- Β2-αγωνιστές (πχ. Σαλβουταμόλη) για την ανακούφιση των ασθματικών κρίσεων.
- Μοντελουκάστη για την αντιμετώπιση του αλλεργικού άσθματος και τη μείωση της φλεγμονής στους αεραγωγούς.
Η πρόληψη περιλαμβάνει την αποφυγή των αλλεργιογόνων και την τακτική παρακολούθηση από ειδικό.
Τροφικές Αλλεργίες
Οι τροφικές αλλεργίες εμφανίζονται κυρίως σε παιδιά, αλλά μπορεί να επιμείνουν και στην ενήλικη ζωή. Τα συχνότερα αλλεργιογόνα είναι: ξηροί καρποί, θαλασσινά, γάλα, αυγά.
Τα συμπτώματα ποικίλλουν, από γαστρεντερικές διαταραχές (ναυτία, εμετό, διάρροια) έως σοβαρές αντιδράσεις όπως αναφυλαξία. Η τροφική αλλεργία συχνά συγχέεται με τη δυσανεξία στα τρόφιμα (π.χ. δυσανεξία στη λακτόζη), που δεν εμπλέκει το ανοσοποιητικό σύστημα.
Διαχείριση:
- Αυστηρή αποφυγή των υπεύθυνων αλλεργιογόνων.
- Κατάρτιση των ασθενών στη χρήση κιτ έκτακτης ανάγκης, που περιλαμβάνει αυτόματη ένεση αδρεναλίνης.
- Σε επιλεγμένες περιπτώσεις ανοσοθεραπεία για σταδιακή απευαισθητοποίηση.
Ατοπική Δερματίτιδα
Η ατοπική δερματίτιδα εκδηλώνεται κυρίως κατά τη βρεφική ηλικία. Χαρακτηρίζεται από χρόνιο ερεθισμό του δέρματος, κνησμό και ερυθρότητα.
Θεραπεία:
- Τοπικά κορτικοστεροειδή (π.χ. βηταμεθαζόνη) για την αντιμετώπιση της φλεγμονής.
- Αναστολείς καλσινευρίνης (π.χ. τακρόλιμους) σε περιπτώσεις ανθεκτικότητας.
- Καθημερινή ενυδάτωση του δέρματος με μαλακτικές κρέμες για τη διατήρηση του δερματικού φραγμού.
Αναφυλαξία: Η Επείγουσα Αντίδραση
Η αναφυλαξία είναι η σοβαρότερη μορφή αλλεργικής αντίδρασης. Τα συμπτώματα εμφανίζονται ξαφνικά και περιλαμβάνουν: αγγειοοίδημα, πτώση της αρτηριακής πίεσης, δύσπνοια λόγω βρογχόσπασμου.
Το χαρακτηριστικό της γνώρισμα που την ξεχωρίζει από την αλλεργική αντίδραση είναι η πτώση της αρτηριακής πίεσης, πρωτίστως και η έντονη δύσπνοια.
Διαχείριση:
- Άμεση χορήγηση αδρεναλίνης ενδομυϊκά (0,3 mg για ενήλικες, 0,15 mg για παιδιά).
- Ενδοφλέβια χορήγηση κορτικοστεροειδών (π.χ. υδροκορτιζόνης) και β2-αγωνιστών για τη διαχείριση του βρογχόσπασμου.
- Παρακολούθηση του ασθενούς για τουλάχιστον 12 ώρες λόγω του κινδύνου διφασικής αντίδρασης.
Αλλεργίες στα μάτια
Οι αλλεργίες στα μάτια είναι συχνό φαινόμενο, με πολλούς ανθρώπους να υποφέρουν από αλλεργική επιπεφυκίτιδα, είτε εποχικά είτε όλο το χρόνο. Τα κύρια συμπτώματα είναι κνησμός, αίσθημα καύσου, δακρύρροια, ερυθρότητα των ματιών και οίδημα των βλεφάρων, τα οποία εμφανίζονται στο πλαίσιο της αλλεργικής ρινίτιδας (γύρη), ή κατόπιν έκθεσης σε οικιακά αλλεργιογόνα (ακάρεα, σκόνη, τρίχωμα κατοικίδιων ζώων).
Διαχείριση:
- Αντιισταμινικά κολλύρια, για την αντιμετώπιση της αλλεργίας.
- Οφθαλμικές σταγόνες με υαλουρονικό οξύ και τρεχαλόζη, για την ανακούφιση της ξηροφθαλμίας.
- Οφθαλμικές σταγόνες με υαλουρονικό οξύ και εκτοΐνη για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της αλλεργίας.
- Μαντηλάκια καθαρισμού βλεφάρων, για απομάκρυνση της σκόνης και της γύρης και φυσική ανακούφιση των ξηρών, κουρασμένων και ερεθισμένων βλεφάρων.
- Σε περίπτωση εμμένουσας ή έντονης συμπτωματολογίας, κρίνεται σκόπιμο να γίνει οφθαλμολογική εξέταση
Η Σημασία της Ανοσοθεραπείας – Απευαισθητοποίηση
Η ειδική ανοσοθεραπεία (SIT) είναι η μοναδική θεραπεία που στοχεύει στην αιτία της αλλεργίας και όχι μόνο στα συμπτώματα. Αποτελεί καινοτόμο εργαλείο του ιατρικού κλάδου της αλλεργιολογίας και δύναται να αποτελέσει μακροχρόνια λύση για καταστάσεις όπως η αλλεργική ρινίτιδα, το άσθμα και τα δηλητήρια υμενοπτέρων.
Ένεση Αδρεναλίνης – Μια σανίδα σωτηρίας
Η αυτόματη ένεση αδρεναλίνης, με αγγειοσυσπαστική, θετική ινότροπη και βρογχοδιασταλτική δράση, είναι ζωτικής σημασίας για τη διαχείριση του αναφυλακτικού σοκ. Χορηγείται ενδομυϊκά στον πρόσθιο έξω μηρό, ακόμη και πάνω από λεπτά ρούχα, για άμεση απορρόφηση. Αφαιρείται το προστατευτικό κάλυμμα, τοποθετείται η συσκευή κάθετα στο σημείο με τη βελόνα προς τα κάτω, πιέζουμε μέχρι να ακουστεί ένα “κλικ” και κρατά για 5-10 δευτερόλεπτα.
Η αδρεναλίνη πρέπει να χορηγείται αμέσως με την εμφάνιση συμπτωμάτων, όπως δύσπνοια ή πτώση της πίεσης, ενώ ο ασθενής πρέπει να καλέσει έκτακτη βοήθεια.
Πρόληψη Αλλεργιών
Η πρόληψη είναι εξίσου σημαντική με τη θεραπεία. Οι βασικές στρατηγικές περιλαμβάνουν:
- Αποφυγή αλλεργιογόνων:
- Χρήση υποαλλεργικών προϊόντων στο σπίτι
- Περιορισμός της έκθεσης στη γύρη ή τη σκόνη
- Εκπαίδευση Ασθενών:
- Ενημέρωση για τα συμπτώματα και τη σωστή χρήση φαρμάκων
- Υγιεινή Ζωή:
- Υποστήριξη του ανοσοποιητικού συστήματος μέσω ισορροπημένης διατροφής και τακτικής άσκησης.
Από τον ΘΕΟΔΩΡΟ ΚΑΚΟΥΛΙΔΗ- ΒΑΡΕΛΑ, Τελειόφοιτο Φοιτητή Φαρμακευτικής
Μέχρι πρόσφατα, το στρες και οι επιπτώσεις του παρέμεναν σε μεγάλο βαθμό αφηρημένες έννοιες. Σήμερα, όμως, αυτό αλλάζει.
Στη σύγχρονη ιατρική και κοινωνική επιδημιολογία, η υγεία δεν αντιμετωπίζεται πια ως απλή απουσία νόσου. Αντίθετα, θεωρείται το αποτέλεσμα μιας συνεχούς αλληλεπίδρασης βιολογικών, ψυχολογικών και κοινωνικών παραγόντων και περιλαμβάνει ψυχική και σωματική υγεία και ευεξία. Σε αυτό το πλαίσιο, το χρόνιο στρες αναδεικνύεται σε έναν από τους πιο καθοριστικούς – και συχνά υποτιμημένους – παράγοντες φθοράς του ανθρώπινου οργανισμού.
Το αποτύπωμα αυτής της φθοράς συνοψίζεται σε έναν όρο ιδιαίτερα εύγλωττο: αλλοστατικό ή σωστότερα κακοστατικό φορτίο, που περιγράφει το αθροιστικό βιολογικό κόστος της χρόνιας κατάστασης έλλειψης ισορροπίας ή ομοιόστασης, που ονομάζεται αλλόσταση ή κακόσταση.
Ο ανθρώπινος οργανισμός δεν είναι στατικός. Για να επιβιώσει, προσαρμόζεται διαρκώς στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος. Όταν όμως οι μηχανισμοί προσαρμογής ενεργοποιούνται συνεχώς, χωρίς επαρκή χρόνο αποκατάστασης, η ίδια η προσαρμογή μετατρέπεται σε πηγή βλάβης.
Το άγχος, λέξη που προέρχεται από το αρχαιοελληνικό «άγχω» και αποδίδει το παθολογικό αίσθημα πίεσης και ασφυξίας καθώς και οι καταθλιπτικές σκέψεις, που δηλώνουν κενότητα και απελπισία, δεν παραμένουν τότε μόνο ψυχική εμπειρία. Μεταφράζονται σε μετρήσιμες βιολογικές μεταβολές που διαβρώνουν σταδιακά τη λειτουργία οργάνων και συστημάτων.
Το κακοστατικό φορτίο συνεπώς αντανακλά τη συνεχή ενεργοποίηση του κεντρικού νευρικού, νευροενδοκρινικού, μεταβολικού και ανοσοποιητικού συστήματος υπό πίεση. Αγχος, κατάθλιψη, υψηλή αρτηριακή πίεση, διαταραχές σακχάρου και λιπιδίων, αύξηση της περιμέτρου μέσης, ελάττωση της μυϊκής μάζας, μεταβολές στα επίπεδα των ορμονών του στρες και δείκτες χρόνιας φλεγμονής αποτελούν τυπικά ίχνη του κακοστατικού φορτίου στο σώμα.

Κεντρικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία διαδραματίζει η χρόνια ενεργοποίηση του άξονα υποθαλάμου – υπόφυσης – επινεφριδίων και η παρατεταμένη έκκριση κορτιζόλης. Βραχυπρόθεσμα, η αντίδραση αυτή είναι προστατευτική.
Μακροπρόθεσμα, όμως, ευνοεί την εμφάνιση υπερβαρότητας, παχυσαρκίας, μεταβολικού συνδρόμου, σακχαρώδους διαβήτη, καρδιαγγειακών νοσημάτων, ανοσολογικής απορρύθμισης και επιτάχυνσης της βιολογικής γήρανσης.
Δεν είναι τυχαίο ότι το χρόνιο στρες συνδέεται και με ψυχικές διαταραχές, αυτοάνοσα και αλλεργικά νοσήματα, νευροεκφυλιστικές νόσους, και αυξημένο κίνδυνο λοιμώξεων και καρκίνου.
Το κακοστατικό φορτίο δεν κατανέμεται ισότιμα, ενώ τροφοδοτείται από επαναλαμβανόμενα στρεσογόνα γεγονότα, τραυματικές εμπειρίες, επιβλαβείς συνήθειες ζωής – κάπνισμα, υπερκατανάλωση αλκοόλ, κακή διατροφή, έλλειψη άσκησης – αλλά και από δυσμενείς κοινωνικοοικονομικές και περιβαλλοντικές συνθήκες.
Γενικά, και οι κοινωνικές ανισότητες αποτυπώνονται στο σώμα: οι λιγότερο προνομιούχες ομάδες εμφανίζουν συστηματικά υψηλότερο κακοστατικό φορτίο και μικρότερο προσδόκιμο υγιούς ζωής.
Μέχρι πρόσφατα, το στρες και οι επιπτώσεις του παρέμεναν σε μεγάλο βαθμό αφηρημένες έννοιες. Σήμερα, όμως, αυτό αλλάζει.
Η ανάπτυξη του Προβλεπτικού Δείκτη Υγείας (Predictive Health Index – PHI) επιτρέπει την ποσοτικοποίηση του κακοστατικού φορτίου με τρόπο αντικειμενικό και μη επεμβατικό (Boschiero et al., Hormones 2025).
Ο δείκτης αυτός συνδυάζει δεδομένα από τη σύσταση του σώματος – την ποιότητα των κυτταρικών μεμβρανών, τη μυϊκή, οστική και λιπώδη μάζα – με τη μεταβλητότητα του καρδιακού ρυθμού, έναν ευαίσθητο δείκτη της λειτουργίας του αυτόνομου νευρικού συστήματος και της επιβάρυνσής του από το στρες.
Το αποτέλεσμα είναι ένας ενιαίος αριθμός που λειτουργεί ως συνολική «φωτογραφία» της λειτουργικής κατάστασης του οργανισμού. Ο PHI δείχνει πόσο έχει επιβαρυνθεί το σώμα από το στρες, πόσο καλά προσαρμόζεται και πόσο κοντά βρίσκεται σε μια κατάσταση απορρύθμισης – συχνά πολύ πριν εμφανιστεί κάποια κλινική νόσος.
Με άλλα λόγια, μετατρέπει το κακοστατικό φορτίο από αόρατη απειλή σε μετρήσιμο και διαχειρίσιμο μέγεθος.
Η σημασία αυτής της εξέλιξης είναι μεγάλη. Η ιατρική μετακινείται σταδιακά από τη λογική της καθυστερημένης θεραπείας προς την έγκαιρη πρόληψη. Η δυνατότητα παρακολούθησης του κακοστατικού φορτίου επιτρέπει στοχευμένες παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής – βελτίωση ύπνου, διατροφής, φυσικής δραστηριότητας και διαχείρισης του στρες – πριν η φθορά γίνει μη αναστρέψιμη. Η αντιμετώπιση της κακοστατικής υπερφόρτωσης δεν είναι μόνο ατομική υπόθεση. Ξεκινά από την εμβρυϊκή ηλικία και τα πρώτα χρόνια ζωής, συνεχίζεται με την καλλιέργεια υγιών συνηθειών και ολοκληρώνεται σε επίπεδο κοινωνίας και πολιτείας, με ισχυρές βάσεις και δομές ψυχικής υγείας, και πολιτικές που μειώνουν τις ανισότητες. Γιατί, τελικά, το κακοστατικό φορτίο δεν βαραίνει μόνο το άτομο· βαραίνει ολόκληρη την κοινωνία.
Πηγή: Tovima, Ισίδωρος Μεντής, Γεώργιος Π. Χρούσος
Τι είναι ο παραλυτικός ειλεός;

Ο ειλεός διακρίνεται στον αποφρακτικό και στον παραλυτικό.
Παραλυτικός ειλεός ή αλλιώς νευρογενής ή αδυναμικός ειλεός, ορίζεται η αδυναμία προώθησης του εντερικού περιεχομένου, λόγω διακοπής (αναστολής) του εντερικού περισταλτισμού (κινητικότητας του εντέρου). Στην ουσία δηλαδή ο παραλυτικός ειλεός είναι η παράλυση των κινήσεων που κάνει το έντερο προκειμένου να επεξεργαστεί την τροφή και τα υγρά. Επομένως στην περίπτωση αυτή, οι μύες ή τα νευρικά σήματα που πυροδοτούν τον εντερικό περισταλτισμό έχουν σταματήσει να λειτουργούν και η τροφή στο έντερο δεν κινείται. Αυτή είναι ακριβώς η ενέργεια (αργή περίσταλση) που κάνουν τα φάρμακα GLP-1 – GIP και χάρη σε αυτό – μεταξύ άλλων μηχανισμών – επιτυγχάνεται η απώλεια βάρους, μέσω του παρατεταμένου κορεσμού.
Μερικές φορές επηρεάζεται ολόκληρο το πεπτικό σύστημα και μερικές φορές ο παραλυτικός ειλεός εντοπίζεται σε ένα συγκεκριμένο μέρος του εντέρου κοντά σε κάποιο σημείο τραυματισμού ή φλεγμονής. Δεν εντοπίζεται κάποιο συγκεκριμένο οργανικό κώλυμα στη λειτουργικότητα του λεπτού ή του παχέος εντέρου και είναι συνήθως μια προσωρινή αντίδραση του σώματός σε τραύμα, όπως χειρουργική επέμβαση ή μόλυνση. Ωστόσο, χημικοί παράγοντες, συμπεριλαμβανομένων των φαρμάκων, των μεταβολικών διαταραχών και των ηλεκτρολυτικών διαταραχών μπορεί επίσης να ευθύνονται. Εμφανίζεται συνήθως σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας με συνυπάρχουσες νευρολογικές καταστάσεις.
Παραλυτικός ειλεός: Ποια είναι αίτια που τον προκαλούν;
Σύμφωνα με τον Χειρουργό – Πρωκτολόγο – Στρατιωτικό Ιατρό Δρ. Ι. Δοντά, ο παραλυτικός ειλεός μπορεί να προκληθεί από ποικίλες αιτίες. Συνοπτικά παρατίθενται οι ακόλουθες:
- Χειρουργική επέμβαση: Είναι η πιο κοινή αιτία παραλυτικού ειλεού. Οι χειρουργοί το περιμένουν και προετοιμάζονται για αυτό το ενδεχόμενο, σε κάποιες συγκεκριμένες επεμβάσεις. Ωστόσο, δύνανται να προκληθεί και από μη αναμενόμενες επεμβάσεις.
- Φλεγμονή: Η φλεγμονή της κοιλιακής κοιλότητας διακόπτει τη λειτουργία του εντέρου. Η φλεγμονή μπορεί να προκληθεί από τοπικό ερεθισμό ή τοξική μόλυνση, όπως: Σκωληκοειδίτιδα, παγκρεατίτιδα, περιτονίτιδα, γαστρεντερίτιδα, χολοκυστίτιδα, εκκολπωματίτιδα, νεκρωτική εντεροκολίτιδα νεογνών, φλεγμονώδεις ασθένειες του εντέρου (πχ νόσος του Crohn), τροφική δηλητηρίαση και σήψη.
- Φάρμακα που επιβραδύνουν την κινητικότητα, όπως για παράδειγμα αντιχολινεργικά, οπιοειδή, τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά και φαινοθειαζίνες.
- Διαταραχές ηλεκτρολυτών. Οι ηλεκτρολυτικές διαταραχές που μπορεί να εμπλέκονται περιλαμβάνουν υποκαλιαιμία, υπερασβεστιαιμία, υπομαγνησιαιμία και υποφωσφαταιμία.
- Άλλες αιτίες, που περιλαμβάνουν τη νεφρική και αναπνευστική ανεπάρκεια, την πνευμονία, τις κακώσεις νωτιαίου μυελού, τον υποθυρεοειδισμό, το οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου και τις παθήσεις του θυρεοειδούς.
Ποια τα συμπτώματα του παραλυτικού ειλεού;
Ο παραλυτικός ειλεός συνοδεύεται από μια πλειάδα συμπτωμάτων, τα οποία οφείλουν να αντιμετωπιστούν άμεσα. Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν:
Πώς διαγιγνώσκεται ο παραλυτικός ειλεός
Το ιατρικό ιστορικό του ασθενούς και η κλινική εξέταση είναι συχνά αρκετά για τη διάγνωση του παραλυτικού ειλεού. Ο απεικονιστικός έλεγχος (ακτινογραφία ή υπερηχογράφημα κοιλίας) μπορεί να επιβεβαιώσει την κατάσταση αποτυπώνοντας τα πρησμένα και διεσταλμένα τμήματα του. Μπορεί να διενεργηθεί και αιματολογικός έλεγχος ώστε να ελεγχθούν τα επίπεδα ηλεκτρολυτών και μετάλλων του οργανισμού.
Πως θεραπεύεται ο παραλυτικός ειλεός;
Ο παραλυτικός ειλεός θεραπεύεται με τη χρήση φαρμάκων και πάντα σε σχέση με το αίτιο που τον προκάλεσε. Ο ασθενής αναμένεται να λάβει φαρμακευτική αγωγή ώστε να αντιμετωπιστούν τα αίτια που προκάλεσαν τον ειλεό. Στόχος είναι να αποκατασταθεί η κινητικότητα του εντέρου, να ρυθμιστεί ο θυρεοειδής ή τα επίπεδα των ηλεκτρολυτών.
Στην περίπτωση που ο ειλεός προκλήθηκε από κάποιο φάρμακο, τότε αντικαθίσταται το φάρμακό ή διακόπτεται. Εάν ωστόσο διαπιστωθεί σήψη, διάτρηση ή περιτονίτιδα στο έντερο, τότε ο ασθενής οδηγείται σε χειρουργική επέμβαση.
Παγκόσμια Ημέρα Στοματικής Υγείας
Ένα υγιές χαμόγελο ξεκινά από το φαρμακείο
H στοματική υγεία αποτελεί βασικό κομμάτι της συνολικής μας υγείας και ευεξίας.
Ένα υγιές στόμα δε σημαίνει μόνο όμορφο χαμόγελο, αλλά προλαμβάνει παθήσεις, ενισχύει την αυτοπεποίθησή μας και την ποιότητα ζωής μας.
Σε αυτή τη φροντίδα, το φαρμακείο αποτελεί έναν καθημερινό σύμμαχο για τον πολίτη. Ο φαρμακοποιός, με την επιστημονική του γνώση, μπορεί να καθοδηγήσει στην επιλογή των κατάλληλων προϊόντων στοματικής υγιεινής, προσαρμοσμένων στις ανάγκες του καθενός — από οδοντόκρεμες και στοματικά διαλύματα έως πιο εξειδικευμένες λύσεις για ευαίσθητα δόντια, προβλήματα των ούλων ή ξηροστομία.
Παράλληλα, το φαρμακείο αποτελεί έναν χώρο ενημέρωσης και πρόληψης, όπου ο πολίτης μπορεί να λάβει απλές αλλά ουσιαστικές συμβουλές για τη σωστή καθημερινή φροντίδα του στόματος σε κάθε ηλικία.

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Στοματικής Υγιεινής, θυμόμαστε ότι η πρόληψη ξεκινά από μικρές καθημερινές συνήθειες. Και το φαρμακείο βρίσκεται δίπλα στον πολίτη, συμβάλλοντας στη φροντίδα της υγείας — και ενός υγιούς χαμόγελου.
Δείτε το βίντεο για την Παγκόσμια Ημέρα Στοματικής Υγιεινής εδώ:
Η ιατρική κάνναβη γνωρίζει σημαντική ανάπτυξη διεθνώς, ωστόσο νέα συγκεντρωτική μελέτη δείχνει ότι δεν υπάρχει τεκμηριωμένο όφελος για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης, των αγχωδών διαταραχών ή της Post-Traumatic Stress Disorder.
Τα συμπεράσματα προκύπτουν από έρευνα ομάδας επιστημόνων του University of Sydney, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό “The Lancet Psychiatry”.
Η μελέτη βασίστηκε στη συστηματική ανάλυση 54 διεθνών κλινικών ερευνών με συνολικά 2.477 ασθενείς, οι οποίες καλύπτουν την περίοδο από το 1980 έως το 2025. Σύμφωνα με τους ερευνητές, πρόκειται για τη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα μετα-ανάλυση σχετικά με τη χρήση ιατρικής κάνναβης σε ψυχικές παθήσεις.
Τα αποτελέσματα δεν κατέδειξαν αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα ούτε στην ανακούφιση συμπτωμάτων κατάθλιψης και άγχους ούτε στη θεραπεία της μετατραυματικής διαταραχής στρες.
Ορισμένες ενδείξεις πιθανής θετικής επίδρασης καταγράφηκαν σε περιπτώσεις Autism Spectrum Disorder, αϋπνίας και Tourette syndrome, ωστόσο οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η ποιότητα των διαθέσιμων δεδομένων παραμένει χαμηλή.
Ο επικεφαλής συγγραφέας Jack Wilson υπογραμμίζει ότι χωρίς στενή ιατρική παρακολούθηση ή παράλληλη θεραπευτική υποστήριξη, η χρήση ιατρικής κάνναβης σε τέτοιες περιπτώσεις σπάνια δικαιολογείται.
Παράλληλα, η ερευνητική ομάδα προειδοποιεί ότι η χρήση κανναβινοειδών μπορεί να οδηγήσει σε καθυστέρηση πιο αποτελεσματικών θεραπευτικών παρεμβάσεων ή να προκαλέσει ανεπιθύμητες παρενέργειες, καταλήγοντας ότι η συστηματική χρήση ιατρικής κάνναβης στις ψυχικές διαταραχές ενδέχεται να προκαλεί περισσότερο βλάβη παρά όφελος.
Διαφορετική είναι η εικόνα σε ορισμένες σωματικές παθήσεις, όπου η αποτελεσματικότητα της ιατρικής κάνναβης θεωρείται περισσότερο τεκμηριωμένη. Σύμφωνα με τους ερευνητές, έχει αποδειχθεί όφελος στη μείωση κρίσεων σε συγκεκριμένες μορφές επιληψίας, στη μείωση της σπαστικότητας σε ασθενείς με πολλαπλή σκλήρυνση, καθώς και στην αντιμετώπιση ορισμένων μορφών χρόνιου πόνου.
Πηγή: iatronet.gr
Γνωρίζετε ότι 1 στους 3 ενήλικες αναφέρει συμπτώματα αϋπνίας κάποια στιγμή, ενώ περίπου 852 εκατομμύρια ενήλικες πάσχουν από κλινικά σημαντική αυπνία;
Ο ύπνος αποτελεί μια φυσιολογική και ζωτικής σημασίας λειτουργία του οργανισμού, κατά την οποία το σώμα και ο εγκέφαλος ανακτούν τις δυνάμεις τους. Κατά τη διάρκεια του ύπνου:
- Χαμηλώνει η εγκεφαλική μας λειτουργία,
- επιδιορθώνουμε το DNA μας,
- απομακρύνονται μεταβολικά «απόβλητα» από τον εγκέφαλο,
- ξεκουράζεται το κορμί και η ψυχή.
Η διατάραξη λοιπόν, αυτής της λειτουργίας προκαλεί ένα ντόμινο επιπτώσεων στον οργανισμό. Η έλλειψη ύπνου συνδέεται με σοβαρά μεταβολικά, καρδιακά αλλά και ψυχολογικά προβλήματα.
Η αϋπνία δεν αφορά μόνο τη δυσκολία να κοιμηθεί κανείς. Πολλοί άνθρωποι καταφέρνουν να κοιμηθούν αλλά δυσκολεύονται να διατηρήσουν έναν ποιοτικό και συνεχόμενο ύπνο.
Το φαρμακείο έχει όλες τις απαραίτητες λύσεις για τις διαταραχές ύπνου, ακόμη και για καταστάσεις που οδηγούν σε αυτές, όπως άγχος και στρες. Με την επιστημονική του κατάρτιση ο φαρμακοποιός μπορεί να προτείνει το πιο κατάλληλο προϊόν με ασφάλεια και γνώση.
Απλές καθημερινές συνήθειες μπορούν επίσης να βοηθήσουν σημαντικά, όπως:
• ένα ελαφρύ βραδινό γεύμα,
• αποφυγή έντονης κατανάλωσης υγρών πριν τον ύπνο,
• επιλογή άνετου και εργονομικού μαξιλαριού,
• χρήση φυτικών συμπληρωμάτων διατροφής που συμβάλλουν στη βελτίωση της ποιότητας του ύπνου.

Συμβουλευτείτε τον φαρμακοποιό σας για την κατάλληλη επιλογή και χαρίστε στον οργανισμό σας τον ξεκούραστο ύπνο που χρειάζεται.
Όνειρα γλυκά…
Δείτε το βίντεο για την Παγκόσμια Ημέρα Ύπνου:
Η αντιβιωτική αγωγή μπορεί να διαταράξει το μικροβίωμα του εντέρου για χρόνια
Θεραπευτικές αγωγές με αντιβιοτικά μπορούν να επηρεάσουν τη σύνθεση του εντερικού μικροβιώματος για μακρύ διάστημα. Νέα έρευνα, έδειξε ότι ορισμένοι τύποι αντιβιοτικών μπορούν να συνδέονται με αλλαγές στο εντερικό μικροβίωμα, ακόμα και 4-8 χρόνια μετά την αγωγή. Τα αποτελέσματα δημοσιεύτηκαν στο Nature Medicine.
Διεθνής ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής επιστήμονες του Uppsala University, ανακάλυψε ισχυρές σχέσεις μεταξύ του ιστορικού χρήσης αντιβιοτικού ενός ανθρώπου και της σύνθεσης του εντερικού του μικροβιώματος, περιλαμβανομένης της ποικιλίας των ειδών των βακτηρίων.
Ο Gabriel Baldanzi, δήλωσε ότι φάνηκε πως η χρήση αντιβιοτικών, ακόμα και 4-8 χρόνια πριν, συνδέεται με τη σύνθεση του εντερικού μικροβιώματος ενός ανθρώπου σήμερα. Ακόμα και ένας κύκλος με ορισμένους τύπους αντιβιοτικών αφήνει ίχνη.
Στη μελέτη, οι ερευνητές ανέλυσαν στοιχεία για τη λήψη αντιβιοτικών και λεπτομερούς χαρτογράφησης του εντερικού μικροβιώματος 14.979 ενηλίκων στη Σουηδία.
Το εντερικό μικροβίωμα συγκρίθηκε μεταξύ συμμετεχόντων που είχαν λάβει διαφόρων τύπων αντιβιοτικά και αυτών που δεν είχαν λάβει, τη συγκεκριμένη περίοδο.
Οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι τα αποτελέσματα διέφεραν σημαντικά, ανάλογα με τον τύπο του αντιβιοτικού. Οι ισχυρότεροι συσχετισμοί παρατηρήθηκαν για τα κλινδαμυκίνη, φθοριοκινολόνες, και φλουκλοξακιλλίνη.
Αντίθετα, η πενικιλλίνη V, συνδεόταν με μικρές και μικρής διάρκειας αλλαγές στο μικροβίωμα.
Ο Tove Fall, του Uppsala University, δήλωσε ότι η ισχυρή σχέση μεταξύ της αντιβίωσης στενού φάσματος flucloxacillin και του εντερικού μικροβιώματος δεν ήταν αναμενόμενη και πως θα πρέπει να επιβεβαιωθεί το εύρημα και σε άλλες έρευνες.
Οι ερευνητές αναγνωρίζουν ότι η μελέτη κάλυψε μόνο συνταγές από τα προηγούμενα 8 χρόνια και ότι μακρύτερης διάρκειας περίοδος θα μπορούσε να δώσει περισσότερες πληροφορίες.
Άλλο θέμα είναι ότι το εντερικό μικροβίωμα μελετήθηκε μόνο μια φορά ανά συμμετέχοντα.
Πηγή: Iatronet
Βερβερίνη και κανέλα μελετήθηκαν μαζί για τη βελτίωση στη διαχείριση του διαβήτη τύπου 2
Ο διαβήτης τύπου 2 αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για την παγκόσμια υγεία. Εκτός από τις παραδοσιακές φαρμακευτικές θεραπείες, η έρευνα επικεντρώνεται σε πιθανές διατροφικές παρεμβάσεις που μπορούν να βελτιώσουν τον μεταβολικό έλεγχο.
Μια πρόσφατη τυχαιοποιημένη, διπλά τυφλή και ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο κλινική μελέτη αξιολόγησε την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια ενός συνδυασμού δύο φυσικών εκχυλισμάτων, της βερβερίνης και της κανέλας, σε διάφορους καρδιομεταβολικούς δείκτες σε ασθενείς με διαβήτη τύπου 2.
Στη μελέτη συμμετείχαν 44 ενήλικες ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 (ηλικίας μεταξύ 30 και 70 ετών), οι οποίοι χωρίστηκαν τυχαία σε δύο ομάδες: η μία έλαβε το συμπλήρωμα, ενώ η άλλη το εικονικό φάρμακο. Το πειραματικό πρωτόκολλο είχε διάρκεια 12 εβδομάδων, με μηνιαία κλινική παρακολούθηση για την αξιολόγηση της τήρησης της θεραπείας και τυχόν ανεπιθύμητων ενεργειών.
Οι συμμετέχοντες της ενεργής ομάδας έλαβαν μια κάψουλα με 400 mg εκχυλίσματος βερβερίνης (από Berberis aristata) και 200 mg κινέζικης κανέλας (Cinnamomum cassia) 3 φορές την ημέρα, μετά τα κύρια γεύματα. Το εκχύλισμα κανέλας ήταν τυποποιημένο ώστε να περιέχει τουλάχιστον 10% πολυφαινόλες, ενώ το εκχύλισμα βερβερίνης υποβλήθηκε σε επεξεργασία ώστε να επιτευχθεί καθαρότητα 97% ως χλωριούχο βερβερίνη.
Φυσική υποστήριξη για τον έλεγχο της γλυκαιμίας
Στο τέλος των 12 εβδομάδων, 33 συμμετέχοντες ολοκλήρωσαν τη μελέτη και συμπεριλήφθηκαν στην τελική ανάλυση. Τα αποτελέσματα έδειξαν σημαντική βελτίωση ορισμένων μεταβολικών παραμέτρων στους ασθενείς που έλαβαν θεραπεία. Συγκεκριμένα, παρατηρήθηκε σημαντική μείωση του σακχάρου στο αίμα νηστείας σε σύγκριση με την ομάδα του εικονικού φαρμάκου.
Επίσης, τα επίπεδα γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης (HbA1c), ένας από τους κύριους δείκτες μακροπρόθεσμου γλυκαιμικού ελέγχου, μειώθηκαν στατιστικά σημαντικά στην ομάδα που έλαβε θεραπεία. Εκτός από τη βελτίωση του γλυκαιμικού ελέγχου, η μελέτη έδειξε ευνοϊκή επίδραση στο λιπιδαιμικό προφίλ. Συγκεκριμένα, παρατηρήθηκε σημαντική μείωση της LDL χοληστερόλης, η οποία σχετίζεται με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο.
Δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές διαφορές στα επίπεδα ολικής χοληστερόλης, HDL ή τριγλυκεριδίων μεταξύ των δύο ομάδων. Άλλοι κλινικοί παράμετροι, όπως το σωματικό βάρος, ο δείκτης μάζας σώματος, η αρτηριακή πίεση και οι δείκτες φλεγμονής, δεν παρουσίασαν σημαντικές μεταβολές κατά τη διάρκεια της μελέτης.
Ομοίως, δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές μεταβολές στα ηπατικά ένζυμα ή στους δείκτες της νεφρικής λειτουργίας, γεγονός που υποδηλώνει καλή ανεκτικότητα της συμπλήρωσης σε βραχυπρόθεσμο επίπεδο. Οι ανεπιθύμητες ενέργειες που καταγράφηκαν ήταν γενικά ήπιες.
Σημείωση των συγγραφέων
Σύμφωνα με τους συγγραφείς, τα αποτελέσματα αυτά υποδηλώνουν ότι η συμπλήρωση με βερβερίνη και κανέλα μπορεί να βελτιώσει τον γλυκαιμικό έλεγχο και να μειώσει τα επίπεδα LDL σε ασθενείς με διαβήτη τύπου 2. Ωστόσο, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η μελέτη παρουσιάζει ορισμένους περιορισμούς, μεταξύ των οποίων ο σχετικά μικρός αριθμός συμμετεχόντων και η περιορισμένη διάρκεια της παρακολούθησης.
Επομένως, θα χρειαστούν ευρύτερες και μακροχρόνιες κλινικές μελέτες για να επιβεβαιωθεί η αποτελεσματικότητα και η ασφάλεια αυτής της σύνθεσης στη θεραπεία αυτής της παθολογίας.
Mansour A, Sajjadi-Jazi SM, Gerami H, Khorasanian AS, Moalemzadeh B, Karimi S, Afrakoti NM, Mofid V, Mohajeri-Tehrani MR, Hekmatdoost A. The efficacy and safety of berberine in combination with cinnamon supplementation in patients with type 2 diabetes: a randomized clinical trial. Eur J Nutr. 2025 Feb 25;64(2):102. doi: 10.1007/s00394-025-03618-9.
To μυστήριο του γιατί κάποιοι άνθρωποι αναπτύσσουν ALS (Αμυοτροφική Πλευρική Σκλήρυνση)
Οι επιστήμονες αγωνίζονται να ανακαλύψουν τα αίτια αυτής της προοδευτικής νόσου. Και αρχίζουν να κάνουν κάποια βήματα προόδου.
Μετά από πεντέμισι χρόνια ζωής με αμυοτροφική πλευρική σκλήρυνση (ALS), ο ηθοποιός Kenneth Mitchell – ο οποίος εμφανίστηκε στις ταινίες Star Trek: Discovery και Captain Marvel – πέθανε στις 24 Φεβρουαρίου 2024. Τους μήνες που προηγήθηκαν του θανάτου του, είχε περιγράψει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πώς ήταν να ζει με την ασθένεια, η οποία είναι επίσης γνωστή ως νόσος Lou Gehrig, από το όνομα του Αμερικανού παίκτη μπέιζμπολ που διαγνώστηκε με την ασθένεια το 1939.

«Ήταν πέντε δύσκολα χρόνια», έγραψε ο Mitchell σε μια ανάρτηση στο Instagram τον Αύγουστο του 2023. «Τόσα πολλά έχασα, τόσα πολλά κέρδισα. Απίστευτα δύσκολες στιγμές, αναμεμειγμένες με τόσες πολλές ευλογίες. Στο επίκεντρο όλων αυτών βρίσκονται οι φίλοι και η οικογένεια, οι φροντιστές και οι γιατροί που βοηθούσαν την οικογένειά μου ξανά και ξανά. Προσφέροντας άφθονη υποστήριξη, αγάπη, φροντίδα και ενθάρρυνση. Υπάρχει τόση ομορφιά σε αυτό. Αυτή η ασθένεια είναι απολύτως φρικτή».
Ο θάνατός του ήρθε λίγους μήνες μετά την είδηση ότι ο φωτογράφος Μπράιαν Ράνταλ είχε πεθάνει τον Αύγουστο του 2023, ο οποίος είχε διαγνωστεί με ALS τρία χρόνια νωρίτερα, σε ηλικία 54 ετών. Ήταν ο σύντροφος της ηθοποιού Σάντρα Μπούλοκ, την οποία γνώρισε στη δουλειά, ενώ τραβούσε πορτρέτα σε μια οικογενειακή γιορτή. Τον Απρίλιο του 2025, ο Αμερικανός ηθοποιός Έρικ Ντέιν – που πρωταγωνίστησε στις σειρές Euphoria και Grey’s Anatomy – αποκάλυψε σε ηλικία 52 ετών ότι είχε επίσης διαγνωστεί με ALS, λιγότερο από ένα χρόνο πριν πεθάνει τον Φεβρουάριο του 2026.

Παρά το γεγονός ότι έχει προκαλέσει τον θάνατο πολλών διασημοτήτων κατά τη διάρκεια των ετών – συμπεριλαμβανομένων νέων, κατά τα άλλα υγιών ανθρώπων – το μυστήριο της αιτίας της ALS παραμένει. Ωστόσο, πρόσφατες έρευνες έχουν αποκαλύψει ορισμένα στοιχεία.
Μήπως τελικά βρισκόμαστε στο σωστό δρόμο για να αποκρυπτογραφήσουμε αυτή την καταστροφική ασθένεια;
Η ALS είναι μια μορφή κινητικής νευροπάθειας (MND). Πρόκειται για μια εξουθενωτική και επώδυνη ασθένεια, στην οποία οι κινητικοί νευρώνες – τα κύτταρα που ελέγχουν την εκούσια κίνηση των μυών – χάνουν σταδιακά τη λειτουργία τους, με αποτέλεσμα οι πάσχοντες να χάνουν σιγά-σιγά τον έλεγχο του σώματός τους. Μια πρόσφατη ανασκόπηση των διαθέσιμων δεδομένων εκτιμά ότι η νόσος επηρεάζει περίπου πέντε άτομα ανά 100.000 στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η νόσος εμφανίζεται συχνότερα στους άνδρες και η μέση ηλικία διάγνωσης είναι περίπου 60 έτη, αν και μπορεί να επηρεάσει και άτομα σημαντικά νεότερα. Ενώ οι περισσότεροι άνθρωποι ζουν μόνο λίγα χρόνια μετά τη διάγνωση, υπάρχουν αξιοσημείωτες εξαιρέσεις, όπως ο φυσικός Stephen Hawking, ο οποίος διαγνώστηκε με μια μορφή MND σε ηλικία 21 ετών και πέθανε το 2018 σε ηλικία 76 ετών.

Οι λόγοι για τους οποίους οι άνθρωποι αναπτύσσουν ALS είναι περίπλοκοι.
Για το 10-15% των ατόμων με την πάθηση, αυτή είναι κληρονομική. Σε αυτές τις περιπτώσεις, μια μετάλλαξη σε ένα συγκεκριμένο γονίδιο θα έχει μεταδοθεί από γενιά σε γενιά. Δεν είναι σίγουρο ότι αν ένας από τους γονείς ή τους προγόνους σας είχε ALS, θα την αναπτύξετε και εσείς, αν και μπορεί να υπάρχουν ιστορίες για την ξαδέλφη Λούσι ή τον παππού Τζο που είχαν μια εξαντλητική ασθένεια στην οικογενειακή παράδοση.
Ωστόσο, αποδεικνύεται ότι όταν οι άνθρωποι αναπτύσσουν την κληρονομική μορφή της ALS, το γονίδιο που επηρεάζεται δεν είναι πάντα το ίδιο, παρόλο που οι συνέπειες είναι οι ίδιες.
Για το υπόλοιπο 85% των ατόμων που αναπτύσσουν ALS, ο προσδιορισμός της αιτίας είναι ακόμη πιο περίπλοκος. Όταν κανείς δεν λέει «ο θείος σου είχε κάτι παρόμοιο» μετά τη διάγνωση της ALS σε κάποιον, τότε θεωρείται τυχαίο, μεμονωμένο περιστατικό και ονομάζεται «σποραδική» περίπτωση. Πρόσφατες έρευνες έχουν υποδείξει ότι οι γενετικές μεταλλάξεις μπορεί να αποτελούν μέρος της εξήγησης. Ωστόσο, αυτές πιθανώς περιλαμβάνουν μικρές αλλαγές σε μερικά διαφορετικά γονίδια και όχι τις δραστικές, προφανείς βιολογικές ανωμαλίες που παρατηρούνται στην οικογενή ALS. Αλλαγές σε έως και 40 γονίδια έχουν συσχετιστεί με την αύξηση του κινδύνου ενός ατόμου να αναπτύξει σποραδική ALS, αν και η πάθηση είναι εξαιρετικά σπάνια.
Σπάνια γενετική
Υπάρχει ένας αρκετά μακρύς κατάλογος γονιδίων που μπορούν να επηρεαστούν, αλλά υπάρχουν τέσσερα κύρια. Το πιο κοινό είναι το C9orf72, το οποίο εμπλέκεται στη ρύθμιση των νευρικών και μυϊκών κυττάρων. Το μεταλλαγμένο γονίδιο βρίσκεται στο 30% των περιπτώσεων ALS. Στο 20% των περιπτώσεων, το ελάττωμα βρίσκεται στο γονίδιο SOD1, το οποίο κωδικοποιεί ένα αντιοξειδωτικό ένζυμο που προστατεύει τα κύτταρα από βλάβες. Μικρότερο ποσοστό αντιπροσωπεύουν οι μεταλλάξεις στα γονίδια TARDBP (4%) και FUS (5%). Και τα δύο αυτά γονίδια κωδικοποιούν βασικούς παράγοντες που εμπλέκονται στην παραγωγή πρωτεϊνών μέσα στο κύτταρο.
Ανάλογα με τον τύπο της ALS, «ο βαθμός στον οποίο η νόσος μπορεί να εξηγηθεί από γενετικούς παράγοντες είναι μόνο περίπου 8% έως 60%», εξηγεί η Eva Feldman, καθηγήτρια νευρολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν.
Ωστόσο, υπάρχουν επίσης νέες ενδείξεις ότι η επαναλαμβανόμενη και παρατεταμένη έκθεση σε πιθανούς παράγοντες στο εξωτερικό περιβάλλον μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εμφάνισης ALS, ιδιαίτερα της σποραδικής μορφής. Αυτό οδήγησε την Feldman και τους συναδέλφους της να διερευνήσουν το θέμα.
«Υποψιαζόμασταν την ύπαρξη αυτού που ονομάζουμε «εξωσώμα» της ALS, που είναι το άθροισμα των τοξικών περιβαλλοντικών εκθέσεων που αυξάνουν τον κίνδυνο», λέει η Feldman. Η ομάδα διαπίστωσε ότι η παρατεταμένη έκθεση σε οργανικούς χημικούς ρύπους, μέταλλα, φυτοφάρμακα, σωματίδια σκόνης από κατασκευαστικές εργασίες και κακή ποιότητα αέρα μπορεί να συμβάλει στην αύξηση του κινδύνου εμφάνισης ALS σε ένα άτομο.
Ποιοι εξωτερικοί παράγοντες ενοχοποιούνται;
Ο Neil Thakur, επικεφαλής αποστολής της Ένωσης ALS, λέει ότι δεν υπάρχει πλήρης αιτία και αποτέλεσμα για την ALS. «Είναι πάντα ένας συνδυασμός παραγόντων», λέει. «Ακόμα και αν έχετε έναν παράγοντα κινδύνου ή το γενετικό προφίλ, δεν είναι 100% σίγουρο ότι θα πάθετε ALS».
Ωστόσο, υπάρχουν κάποιες ενδείξεις ότι η έκθεση σε σωματίδια από καύσιμα ντίζελ, καύσιμα αεροσκαφών, σωματίδια από λάκκους καύσης, φυτοφάρμακα και αερολύματα μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εμφάνισης ALS, προσθέτει. Το στρατιωτικό προσωπικό, για παράδειγμα, εκτίθεται σε μεγάλο βαθμό σε αυτά και φαίνεται να έχει αυξημένες πιθανότητες να προσβληθεί από την ασθένεια, λέει.
Υπάρχουν επίσης ενδείξεις ότι η παρουσία μολύβδου στο πόσιμο νερό, το κάπνισμα και τα αθλήματα επαφής μπορεί να προκαλέσουν ALS. Ωστόσο, εξακολουθεί να υπάρχει μεγάλη αβεβαιότητα. Μελέτες που αξιολογούν την επίδραση της κατανάλωσης αλκοόλ και του καπνίσματος κατά τη διάρκεια της ζωής πριν από τη διάγνωση της ALS υποδηλώνουν ότι το να είσαι απολύτως μη καπνιστής δεν σε προστατεύει απαραίτητα. (Φυσικά, αυτοί οι παράγοντες μειώνουν τον κίνδυνο ενός ατόμου να αναπτύξει πολλές άλλες παθήσεις, οπότε υπάρχουν πολλοί άλλοι λόγοι για να περιορίσετε το κάπνισμα και την κατανάλωση αλκοόλ).
Σπάνια ασθένεια – δύσκολες μελέτες
Μία από τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι επιστήμονες και οι κλινικοί γιατροί που ερευνούν τις αιτίες της ALS (και της MND γενικότερα) είναι ότι, ευτυχώς, πρόκειται για σπάνιες ασθένειες. Μέσα στον μικρό αριθμό ασθενών, δεν είναι όλοι πρόθυμοι ή σε θέση να συμμετάσχουν σε ερευνητικές μελέτες. Επιπλέον, υπάρχουν πολλές διαφορές στη γενετική και στον τρόπο ζωής που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τα αποτελέσματα. Ακόμη και αν, για παράδειγμα, εντοπιστεί μια γενετική μεταβολή στο 4% των περιπτώσεων, ενδέχεται να μην υπάρχουν αρκετά άτομα σε αυτή την ομάδα για να διαπιστωθεί μια σαφής διαφορά μεταξύ εκείνων που έχουν εκτεθεί σε συγκεκριμένο χημικό ρύπο και εκείνων που δεν έχουν εκτεθεί.
«Χρειάζεται πολύς χρόνος για να συγκεντρωθεί επαρκής αριθμός ατόμων για μια κλινική δοκιμή για την ALS, επειδή η νόσος εξελίσσεται πολύ γρήγορα και τα άτομα είναι επιλέξιμα μόνο στα αρχικά στάδια της νόσου», λέει ο Thakur. «Εάν έχετε ALS στην οικογένειά σας και έχετε το γονίδιο της ALS, μπορείτε να διερευνήσετε εάν μπορείτε να συμμετάσχετε σε δοκιμές, κάτι που θα βοηθούσε εσάς και άλλους».
Η Feldman αναφέρει επίσης ότι η έρευνα της ομάδας της, η οποία εξετάζει τον συνδυασμένο κίνδυνο από γενετικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες, «αποτελεί πρόκληση», καθώς υποψιάζονται ότι πολλά γονίδια – δεκάδες και πιθανώς ακόμη και εκατοντάδες – συμβάλλουν σε αυτό που αποκαλούν «πολυγονιδιακό προφίλ κινδύνου» στην ALS. Αυτό το προφίλ κινδύνου έρχεται «επιπλέον του παραδοσιακού κινδύνου από μεμονωμένα γονίδια», αναφέρει. Η ομάδα ερευνά τώρα πώς αυτό το πολυγονιδιακό προφίλ κινδύνου μπορεί να αλληλεπιδρά με περιβαλλοντικούς παράγοντες και να προκαλέσει ALS.
Προς το παρόν, η ALS δεν μπορεί να θεραπευτεί. Ωστόσο, η Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) έχει εγκρίνει διάφορες θεραπείες που μπορούν να βοηθήσουν στην επιβράδυνση της εξέλιξής της και να δώσουν στους ασθενείς λίγο περισσότερο χρόνο.
Αυτά τα φάρμακα έχουν διάφορους μηχανισμούς δράσης, που κυμαίνονται από τη μείωση των επιπέδων ορισμένων χημικών ουσιών γύρω από τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό έως την πρόληψη του θανάτου των νευρικών κυττάρων.
Η μετάλλαξη SOD1
Φαίνεται επίσης να υπάρχει η πιθανότητα ότι θα μπορούσε να είναι χρήσιμη η στοχευμένη θεραπεία κατά των επιδράσεων ενός συγκεκριμένου ελαττωματικού γονιδίου. Για παράδειγμα, μια πρόσφατη πρώιμη δοκιμή ενός φαρμάκου που σχεδιάστηκε για να αντισταθμίσει τη βλάβη που προκαλεί η μετάλλαξη SOD1 έδωσε κάποια πολλά υποσχόμενα προκαταρκτικά αποτελέσματα.
Το να γνωρίζουμε ποια γενετικά μεταλλάγματα μπορεί να ευθύνονται για τη διάγνωση της ALS σε ένα άτομο μπορεί να μην είναι ιδιαίτερα παρήγορο για κάποιον που την πάσχει. Ο στόχος της Ένωσης ALS είναι να παρέχει υποστήριξη και καθοδήγηση στα άτομα που πάσχουν από την ασθένεια και στις οικογένειές τους.

«Η στρατηγική της Ένωσης ALS είναι να κάνουμε τη ζωή υποφερτή μέχρι να βρούμε μια θεραπεία», λέει ο Thakur. Ο οργανισμός υποστηρίζει την παροχή υψηλής ποιότητας φροντίδας από επαγγελματίες υγείας με διαφορετικό υπόβαθρο, κάτι που μπορεί να επιτρέψει σε κάποιον να έχει μια πιο ενεργή ζωή για μερικούς μήνες περισσότερο, λέει. Η ένωση σχεδιάζει επίσης να δημοσιεύσει οδηγίες για τον τρόπο μείωσης του κινδύνου από πιθανούς παράγοντες που συμβάλλουν στην ανάπτυξη της ALS, λέει.
Η πρόκληση, ωστόσο, είναι η χρηματοδότηση της κατάλληλης έρευνας. Εκτός από τον προσδιορισμό του βαθμού συμβολής κάθε γονιδίου ή περιβαλλοντικού παράγοντα, απαιτούνται περισσότερες μελέτες σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής των γνώσεων που θα αποκτηθούν. «Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι γιατί οι άνθρωποι προσβάλλονται από ALS, αλλά τι μπορούμε να κάνουμε για να την προλάβουμε ή να την θεραπεύσουμε», λέει ο Thakur.
Ανεξάρτητα από την αιτία, η πορεία αυτής της προοδευτικής νόσου θα συνεχιστεί. Η οικογένεια και οι φίλοι θα πρέπει να ανταποκριθούν σε κάθε νέο στάδιο επιδείνωσης με αγάπη και υπομονή, όπως έκανε η Sandra Bullock. Ωστόσο, η καλύτερη κατανόηση της επιστήμης πίσω από αυτή την καταστροφική πάθηση θα οδηγήσει, ελπίζουμε, σε πιο αποτελεσματικές θεραπείες και, κάποια μέρα, μπορεί ακόμη και να βοηθήσει στην πρόληψη νέων κρουσμάτων. Και αυτό είναι πάντα ευπρόσδεκτο.
- Αυτό το άρθρο δημοσιεύθηκε αρχικά στις 27 Αυγούστου 2023. Ενημερώθηκε στις 26 Φεβρουαρίου 2024 για να συμπεριλάβει λεπτομέρειες σχετικά με τον θάνατο του Kenneth Mitchell. Ενημερώθηκε επίσης στις 11 Απριλίου 2025 και ξανά στις 20 Φεβρουαρίου 2026 για να συμπεριλάβει λεπτομέρειες σχετικά με τη διάγνωση του Eric Dane και τον επακόλουθο θάνατό του.
Πηγή: BBC
